Dlaczego niektórzy kichają, patrząc w słońce?
Kichanie na widok jasnego światła to wrodzony, dziedziczny odruch, który ma od 18 do 35 procent ludzi. Nie jest chorobą ani alergią na słońce – najprawdopodobniej to „zwarcie” między nerwami oka i nosa, choć dokładny mechanizm wciąż nie jest dobrze poznany.
Odruch z żartobliwą nazwą
Po polsku mówi się o świetlnym (fotycznym) odruchu kichania. Po angielsku zjawisko dorobiło się humorystycznego skrótu ACHOO – co brzmi jak „apsik”, a rozwija się w naciąganą nazwę Autosomal-dominant Compelling Helio-Ophthalmic Outburst.
Pierwsze słowa tej nazwy mówią o sposobie dziedziczenia: autosomalnie dominującym. Oznacza to, że do przekazania cechy wystarczy jedna kopia odpowiedniego wariantu genu – jeśli kicha na słońce jedno z rodziców, dziecko ma dużą szansę kichać tak samo.
Co na to Arystoteles?
Zjawisko opisywano od stuleci. Około 350 roku p.n.e. zastanawiał się nad nim Arystoteles: pytał, dlaczego ciepło słońca prowokuje kichanie, i uznał, że słońce wywołuje w nosie coś w rodzaju pocenia, a kichnięcie usuwa wilgoć.
W XVII wieku hipotezę tę obalił angielski filozof Francis Bacon – i to bardzo prostym doświadczeniem. Stanął twarzą do słońca z zamkniętymi oczami. Ciepło było to samo, a kichnięcia nie było. Bacon wywnioskował z tego, że kluczową rolę muszą odgrywać oczy.
Współczesne wyjaśnienie: sąsiedztwo nerwów
Zwykłe kichnięcie zaczyna się od podrażnienia w nosie. Sygnał biegnie gałęziami nerwu trójdzielnego do pnia mózgu, a stamtąd wraca polecenie: kichnąć.
Jedna z hipotez mówi, że u osób z odruchem świetlnym silne pobudzenie gałęzi ocznej nerwu trójdzielnego – a to właśnie dzieje się, gdy nagle wychodzimy na jaskrawe światło – zwiększa pobudliwość sąsiedniej gałęzi szczękowej, która obsługuje nos. Mózg dostaje więc sygnał bardzo podobny do tego, jaki wywołuje podrażnienie nosa, i odpowiada kichnięciem. Wikipedia zastrzega jednak, że o prawdziwą przyczynę wciąż toczy się spór.
Czy to groźne?
Na co dzień – nie. Problem pojawia się tam, gdzie liczą się ułamki sekundy. Atak kichania może na chwilę odebrać kontrolę kierowcy, a szczególnie ryzykowny jest dla pilotów, którzy często mają do czynienia z ostrym słońcem i jego odbiciami od wody – na przykład podczas lądowania na lotniskowcu.
