Czy banany są radioaktywne? Ile promieniowania ma banan
Tak, banany są lekko radioaktywne, bo zawierają naturalny izotop potasu, potas-40. Dawka z jednego banana to około 0,1 mikrosiwerta, czyli mniej więcej 1% średniej dziennej dawki promieniowania. Co więcej, nie sumuje się ona w organizmie, bo ciało utrzymuje stałą ilość potasu.
Skąd radioaktywność w owocu
Głównym naturalnym źródłem promieniowania w tkankach roślin jest potas. Niewielka część naturalnego potasu, 0,0117%, to niestabilny izotop potas-40, którego okres połowicznego rozpadu wynosi około 1,25 miliarda lat. Jeden gram potasu daje około 31 rozpadów na sekundę (31 bekereli).
Typowy banan zawiera około pół grama potasu, czyli ma aktywność rzędu 15 bekereli. Jak na skalę środowiskową i medyczną to niewiele, ale ciężarówka pełna bananów potrafi wywołać fałszywy alarm w bramkach, którymi w amerykańskich portach sprawdza się, czy ktoś nie przemyca materiałów jądrowych.
Banan jako jednostka dawki
„Dawka równoważna bananowi” (banana equivalent dose, BED) to nieformalna jednostka, którą wymyślono do przybliżania laikom bardzo małych dawek promieniowania. Początki pomysłu są niejasne; jedną z wcześniejszych wzmianek znajdziemy w 1995 roku na liście dyskusyjnej o bezpieczeństwie jądrowym RadSafe. Gary Mansfield z Lawrence Livermore National Laboratory napisał tam, że uważa ją za bardzo przydatną do wyjaśniania „nieskończenie małych dawek” i związanego z nimi ryzyka.
Jeden BED odpowiada zwykle 0,1 mikrosiwerta. Z kilku przykładów porównawczych w źródle:
- zjedzenie banana to około 1% średniej dziennej dawki promieniowania, a średnia dzienna dawka to około 100 BED,
- dopuszczalny roczny wyciek promieniowania z elektrowni jądrowej to 2500 BED,
- tomografia komputerowa klatki piersiowej to 70 tysięcy BED (7 milisiwertów),
- ostra dawka śmiertelna to około 35 milionów BED (3,5 siwerta).
Dlaczego ta jednostka jest krytykowana
Kilka źródeł wskazuje, że BED to pojęcie wadliwe, bo zjedzenie banana nie zwiększa naszej ekspozycji na promieniotwórczy potas. Ilość potasu, a więc i potasu-40, w ciele człowieka jest dość stała dzięki homeostazie: nadmiar z jedzenia szybko wyrównuje wydalenie takiej samej ilości.
Dodatkowe promieniowanie po zjedzeniu banana trwa więc tylko kilka godzin, czyli tyle, ile nerki potrzebują na przywrócenie normalnej zawartości potasu. Dla porównania dorosły człowiek o masie 70 kilogramów ma w ciele około 175 gramów potasu, który generuje około 5400 rozpadów na sekundę przez całe życie.
Sama wartość 0,1 mikrosiwerta jest zaokrągleniem. Obliczenia na podstawie współczynnika amerykańskiej agencji EPA dają około 0,078 mikrosiwerta na banana, a ze współczynnika Międzynarodowej Komisji Ochrony Radiologicznej – 0,096.
