Błyskawice Catatumbo – gdzie burza trwa 140–160 nocy w roku?

Burze nad jeziorem Maracaibo w Wenezueli, zwane błyskawicami Catatumbo, występują przez 140–160 nocy w roku, po około dziewięć godzin każdej z nich, i są to błyski z częstością od 16 do 40 na minutę. Zjawisko ma najwyższą na świecie gęstość wyładowań: około 250 na kilometr kwadratowy rocznie. Dokładne przyczyny wciąż nie są jednoznacznie ustalone.

„Dom grzmotów”

Nazwa Catatumbo oznacza „Dom Grzmotów” w języku ludu Barí. Zjawisko znane jest też jako „Wieczna Burza”. Zwykle pojawia się nad bagnistym obszarem, gdzie rzeka Catatumbo wpada do jeziora Maracaibo. Burza zaczyna się w chmurach na wysokości ponad kilometra, a błyskawice to w większości wyładowania wewnątrz chmur. Latem zdarzają się też suche burze, bez opadów.

Natężenie błysków zmienia się w ciągu roku i z roku na rok. Od stycznia do marca 2010 roku burze ustały – najwyraźniej z powodu suszy – i pojawiły się obawy, że zjawisko zgasło na zawsze.

Dlaczego tu?

Przyjmuje się, że burze są skutkiem wiatrów wiejących nad jeziorem i okolicznymi bagnistymi równinami. Masy powietrza trafiają na wysokie pasma: Góry Perijá (3750 m n.p.m.) i Kordylierę Méridy, które otaczają równinę z trzech stron. Ciepło i wilgoć zebrane nad równiną wytwarzają ładunki elektryczne, a góry destabilizują powietrze – i powstaje burza.

Badacze proponowali inne wyjaśnienia:

• Zimne i ciepłe prądy powietrza. Rosyjski badacz Andriej Zawrocki zasugerował w 1991 roku, że zjawisko wywołuje spotkanie takich prądów. Przypuszczał też, że izolowaną przyczyną może być uran w skałach podłoża.
• Metan. W latach 1997–2000 cztery badania wskazały metan z bagien i złoża ropy jako ważną przyczynę. Inne prace twierdzą, że ten model przeczy obserwacjom: przewidywałby więcej błyskawic w porze suchej (styczeń–luty), a mniej w mokrej, tymczasem jest inaczej.
• Zmienne atmosferyczne. Zespół z Universidad del Zulia powiązał zmienność błyskawic z m.in. strefą konwergencji międzyzwrotnikowej, zjawiskiem ENSO (El Niño), niskopoziomowym prądem strumieniowym Karaibów i wiatrami lokalnymi.

Badanie z 2016 roku wykazało, że wyładowania w basenie jeziora Maracaibo można prognozować z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

„Latarnia Maracaibo”

Zjawisko widać z odległości wielu kilometrów, więc od wieków nazywano je „Latarnią Maracaibo”. Portugalskie i hiszpańskie źródła kolonialne mówiły też o „latarniach świętego Antoniego”. W 1826 roku opisał je pruski przyrodnik Alexander von Humboldt, a w 1841 roku włoski geograf Agustín Codazzi napisał, że błyski są „jak nieustanna błyskawica” i jak latarnia wskazują drogę żeglarzom.

Ludy rdzenne – Wayuu, Yukpa i Barí – znają to zjawisko od tysiącleci. U Wayuu uważa się je za znak natury, wzywający do szacunku i siły. Błyskawice widnieją na fladze i herbie stanu Zulia, a wspomina o nich także hymn stanu.